Posts Tagged ‘filar’

27
paź

Głowica

   Posted by: Konserwator    in Słownik

głowica

l) kapitel, górna, wieńcząca część kolumny, pilastra, filara, ukształtowana plast. Pełni funkcję konstrukcyjną jako człon pośredniczący między podporą i elementami podpieranymi. Jest najstaranniej opracowaną częścią kolumny i ulegała w różnych krajach i epokach przekształceniom. W staroż. Ęgipcie stosowano g. papirusową, palmową i lotosową; te ostatnie w odmianach: kielichowej i pąkowej oraz hatorycką. W staroż. Mezopotamii przeważały g. geom., w Persji – o formach zoomorf. Staroż. sztuka gr. stosowała odmienny dla każdego porządku arch. typ: dorycki, joński, koryncki; w sztuce rzym. występowały także typy – toskański i kompozytowy oraz liczne odmiany g. figur. Sztuka wczesnochrzęsc. wprowadziła typ teodozjański (ok. pół. V w.) z rzędem pojedynczych liści akantu o pięciu płatkach między wolutami. Zasadniczej zmianie uległa g. w sztuce bizant. wskutek wprowadzenia impostu (nasadnika), dzięki czemu powstała g. nasadnikowa, a po połączeniu obu członów g. trapezoidalna i koszykowa. W sztuce islamu pojawiła się dekor. forma g. stalaktytowej. Architektura rom. stosowała g. od wczesnych, geom. kostkowych, do późnych, bogatych, blokowo-kielichowych i kielichowych; g. kostkowa powstała w wyniku przenikania kuli i sześcianu, czyli przejścia od okrągłego trzonu kolumny do kwadratowej podstawy arkady; g. blokowo-kielichowa stanowi formę przejściową od g. kostkowej do kielichowej (najbardziej charakterystycznej dla gotyku). W zależności od użytych motywów dekor. rozróżnia się g. geometryczne (np. g. plecionkowa), roslinne (z przewagą motywów akantu) i figuralna (postacie zwierzęce i ludzkie); g. figur, komponowane w sceny układane w cykle ikonograf. były szczególnie popularne w sztuce rom.; w sztuce got. przeważały g. rośl. – pączkowe, i najbardziej rozpowszechnione w wielu odmianach g. liściowe. W architekturze nowoż. powrócono do form klas., które mniej lub więcej swobodnie interpretowane stosuje się do dziś

Classical_orders_from_the_Encyclopedie

źródło Wikipedia

Tags: , , , ,

23
paź

Kolumna

   Posted by: Konserwator    in Słownik

kolumna

- pionowa podpora arch. o przekroju kolistym lub wielokątnym, pełniąca również funkcje dekor.;

składa się z trzech części: głowicy, trzonu i bazy, lub przynajmniej z dwóch pierwszych; wykonywana z kamienia , z cegły lub drewna (niekiedy pokrytych zaprawą), a od XIX w. z żeliwa.  Kilka kolumn  stojących rzędem nazywamy kolumnadą ;  Trzon kolumny może być gładki lub zdobiony płaskorzeźbą; najczęstszym sposobem zdobienia jest żłobkowanie (żłobki).Kolumna jest jednym z elementów najpowszechniej stosowanych w architekturze wszystkich czasów; jej proporcje, kształt i dekoracja plast. zmieniały się w różnych epokach i stylach.

W starożytnym Egipcie występowało kilka typów kolumn (protodorycka, lotosowa, papirusowa, palmowa) o trzonach pokrytych rytami i malowidłami. K. pers. były lżejsze i bogatsze ornamentalnie (np. o głowicach z klęczącymi bykami). Dla sztuki minojskiej charakterystyczna była k. drewn. o trzonie rozszerzającym się ku górze. W staroż. Grecji wypracowane zostały dwa zasadnicze porządki arch.: dorycki i joński, które wykształciły typy k. o proporcjach ściśle określonych modułem; w IV w. p.n.e. pojawiła się głowica koryncka na trzonie k. jońskiej, która znalazła największe zastosowanie w architekturze rzym., nie prowadząc do zmian w proporcjach decydujących o wyróżnieniu odrębnego porządku arch. Wśród k. związanych ze wspomnianymi źródłami ant. rozróżniamy:

l) dorycką, dość przysadzistą (stosunek średnicy do wysokości od l : 6,5 do l : 4,06), bez bazy, o trzonie ze żłobkami stykającymi się ostrymi krawędziami, głowicą złożoną z echinusa i abakusa;

2) jońską, smuklejszą (proporcje l : 10 do l : 8,33) z bazą o trzonie żłobkowanym, ze spłaszczonymi krawędziami, z głowicą wolutową;

3) koryncka, najsmuklejszą (l : 10,7 do l : 8,8), podobną do jońskiej, o głowicy z kielichem liści akantu; w klas. k. (gł. doryckich) stosowano entazis.

W staroż. Rzymie powstały dwa nowe typy kolumn:

toskańska i k. z bardzo zróżnicowanymi kapitelami kompozytowymi i figuralnymi.

W architekturze bizantyjskiej kolumny nie miały entazis i ścisłych proporcji; trzony zdobiono ornamentem geom., głowice najczęściej miały kształt kostkowy lub ściętego ostrosłupa, często z impostem.

Kolumny romańskie cechowało bogate dekor. opracowanie trzonu (płaskorzeźbione, polichromowane, mozaikowe, ornamenty geom., rośl., figur.); bazy często zdobiono żabkami;

dla sztuki romańskiej i gotyckiej charakterystyczne były kkolumny stosowane w ujęciach portali i małe kolumienki w biforach i triforiach. Architektura got. stosowała gł. filary; charakterystyczne dla niej były małe, smukłe kolumienki (służki), ułożone w tzw. wiązki wokół filaru (tzw. filar wiązkowy).

Renesans obok k. klas. wprowadził k. o trzonach bogato rzeźb.; w manieryzmie wykształciła się tzw. k. kandelabrowa, której trzon składał się z kilku części o różnych średnicach, ozdobionych ornamentem okuciowym. Często stosowano także tzw. k. w okowach (o trzonach opasanych poziomymi, rytmicznie ułożonymi pasami w formie okowów, często pokrytych boniowaniem lub rustykowaniem).

Dla baroku charakterystyczne były k. o trzonach spiralnych, boniowanych.

W okresie klasycyzmu występuje; powszechnie porządki ant. K. o pomniejszonych rozmiarach były częstym motywem dekor. w rzemiośle artyst.;

Tags: , , , , ,