Posts Tagged ‘kolumna’

28
paź

Woluta

   Posted by: Konserwator    in Słownik

woluta

- ślimacznica, element arch. i motyw ornament. w kształcie spirli lub zwoju. W architekturze klas. występuje w kapitelach kolumn, w okresie renesansu, manieryzmu i baroku we wszelkiego rodzaju zwieńczeniach (np. aediculae, tabernakula, nagrobki, portale, obramienia okienne), zdobi też konsole, grzebienie attyk, przybierając często formę esownicy. Szczególną formą esownicy są tzw. spływy wolutowe, charakterystyczne dla manieryst. i barok bezwieżowych fasad kośc., wypełniające przestrzeń narożną między węższą kondygnacją wyższą a szerszą kondygnacją niższą. (franc. volute, z wł. yoluta)

kolumna woluta

źródło Wikipedia

Tags: , ,

23
paź

Kolumna

   Posted by: Konserwator    in Słownik

kolumna

- pionowa podpora arch. o przekroju kolistym lub wielokątnym, pełniąca również funkcje dekor.;

składa się z trzech części: głowicy, trzonu i bazy, lub przynajmniej z dwóch pierwszych; wykonywana z kamienia , z cegły lub drewna (niekiedy pokrytych zaprawą), a od XIX w. z żeliwa.  Kilka kolumn  stojących rzędem nazywamy kolumnadą ;  Trzon kolumny może być gładki lub zdobiony płaskorzeźbą; najczęstszym sposobem zdobienia jest żłobkowanie (żłobki).Kolumna jest jednym z elementów najpowszechniej stosowanych w architekturze wszystkich czasów; jej proporcje, kształt i dekoracja plast. zmieniały się w różnych epokach i stylach.

W starożytnym Egipcie występowało kilka typów kolumn (protodorycka, lotosowa, papirusowa, palmowa) o trzonach pokrytych rytami i malowidłami. K. pers. były lżejsze i bogatsze ornamentalnie (np. o głowicach z klęczącymi bykami). Dla sztuki minojskiej charakterystyczna była k. drewn. o trzonie rozszerzającym się ku górze. W staroż. Grecji wypracowane zostały dwa zasadnicze porządki arch.: dorycki i joński, które wykształciły typy k. o proporcjach ściśle określonych modułem; w IV w. p.n.e. pojawiła się głowica koryncka na trzonie k. jońskiej, która znalazła największe zastosowanie w architekturze rzym., nie prowadząc do zmian w proporcjach decydujących o wyróżnieniu odrębnego porządku arch. Wśród k. związanych ze wspomnianymi źródłami ant. rozróżniamy:

l) dorycką, dość przysadzistą (stosunek średnicy do wysokości od l : 6,5 do l : 4,06), bez bazy, o trzonie ze żłobkami stykającymi się ostrymi krawędziami, głowicą złożoną z echinusa i abakusa;

2) jońską, smuklejszą (proporcje l : 10 do l : 8,33) z bazą o trzonie żłobkowanym, ze spłaszczonymi krawędziami, z głowicą wolutową;

3) koryncka, najsmuklejszą (l : 10,7 do l : 8,8), podobną do jońskiej, o głowicy z kielichem liści akantu; w klas. k. (gł. doryckich) stosowano entazis.

W staroż. Rzymie powstały dwa nowe typy kolumn:

toskańska i k. z bardzo zróżnicowanymi kapitelami kompozytowymi i figuralnymi.

W architekturze bizantyjskiej kolumny nie miały entazis i ścisłych proporcji; trzony zdobiono ornamentem geom., głowice najczęściej miały kształt kostkowy lub ściętego ostrosłupa, często z impostem.

Kolumny romańskie cechowało bogate dekor. opracowanie trzonu (płaskorzeźbione, polichromowane, mozaikowe, ornamenty geom., rośl., figur.); bazy często zdobiono żabkami;

dla sztuki romańskiej i gotyckiej charakterystyczne były kkolumny stosowane w ujęciach portali i małe kolumienki w biforach i triforiach. Architektura got. stosowała gł. filary; charakterystyczne dla niej były małe, smukłe kolumienki (służki), ułożone w tzw. wiązki wokół filaru (tzw. filar wiązkowy).

Renesans obok k. klas. wprowadził k. o trzonach bogato rzeźb.; w manieryzmie wykształciła się tzw. k. kandelabrowa, której trzon składał się z kilku części o różnych średnicach, ozdobionych ornamentem okuciowym. Często stosowano także tzw. k. w okowach (o trzonach opasanych poziomymi, rytmicznie ułożonymi pasami w formie okowów, często pokrytych boniowaniem lub rustykowaniem).

Dla baroku charakterystyczne były k. o trzonach spiralnych, boniowanych.

W okresie klasycyzmu występuje; powszechnie porządki ant. K. o pomniejszonych rozmiarach były częstym motywem dekor. w rzemiośle artyst.;

Tags: , , , , ,