Posts Tagged ‘polscy ebeniści’

Kolbuszowa. Rzemiosło odegrało bardzo ważną rolę.

historia _kolbuszowa_rzemiosloŹródła osiemnastowieczne podkreślają zgodnie gospodarcze znaczenie tego miasta zamieszkałego przez stolarzy produkujących słynne meble i posadzki taflowe. W początkowym okresie organizacją rzemiosła zajmowali się wyłącznie dziedzice Kolbuszowej. Sytuacja zmieniła się, kiedy otrzymało ono prawa miejskie, a Józef Karol Lubomirski w dokumencie z 12 stycznia 1700 r. dał rzemieślnikom możliwość utworzenia cechu: „…Daję przy tym rzemieślnikom wszelkiego rzemiosła cechy mieć i porządki ich zachowywać i według nich się sprawować pozwalam, i one tym moim przywilejem utwierdzam i umacniam”. Na gruncie tego dokumentu, rzemieślnicy kolbuszowscy: stolarze, tokarze, stelmachowie, kołodzieje, kowale, ślusarze otrzymali 16 czerwca 1724 r. cech zbiorowy, za przywilejem Pawła Karola Sanguszki i jego żony Marianny z Lubomirskich. Warto dodać, iż końcowa część owego przywileju zawierała dwa niezwykle istotne postanowienia: po pierwsze, iżby „partacze”, czyli rzemieślnicy wiejscy, „nie powinni w rzemiośle przeszkadzać o mil dwie od miasta”, co w praktyce oznaczało, że oni również muszą należeć do cechu zbiorowego w Kolbuszowej; po drugie – w przypadku wzrostu liczby „magistrów w każdym rzemiośle, kowale i ślusarze, stolarze, kołodzieje i stelmasi” powinni zakładać własne cechy, „za osobnym naszym przywilejem”. Wraz ze wzrostem popytu na meble kolbuszowskie i posadzki, już w pierwszej połowie XVIII w. organizacją ich produkcji zaczęli zajmować się także pośrednicy żydowscy, zamieszkali również poza Kolbuszową. było 10, a w pobliskiej wsi Weryni 12 rzemieślników. Chociaż nie znamy żadnych wzmianek na temat rodzaju uprawianego przez nich rękodzieła, możemy się domyślać, iż w przypadku Kolbuszowej musiało tu być przynajmniej 2 młynarzy , gorzelnik, piwowar ze słodownikiem i pomocnikami. Z innego źródła wiemy, że w Kolbuszowej i Weryni byli wówczas garncarze. Jeden z nich – Kacper z Weryni („Casper figulus de villa Werynya”), w 1584 r. przyjęty został do cechu we Lwowie i otrzymał prawo miejskie, co niewątpliwie świadczyło o jego wysokich umiejętnościach zawodowych. Z 1 połowy XVII w. pochodzi wreszcie wzmianka o 2 stolarzach, którzy terminowali w cechu zbiorczym w Mielcu, był to: Albert Kozioł z Weryni (1608) i Krzysztof Procykowicz z Kolbuszowej (1645). Bardzo cennym źródłem do dziejów rzemiosła kolbuszowskiego są cytowane już wcześniej przeze mnie „rachunki z arendy klucza kolbuszowskiego” z lat 1677-1689, zawierającym wiadomości dotyczące rzemieślników skupionych przy rezydencji Józefa Karola Lubomirskiego. Stanowili oni dość dużą, kilkudziesięcioosobową grupę, reprezentującą następujące zawody: cieśli, kołodzieja, kowala, krawca, kucharza, lepiarza, malarza, młynarza, mularza, piekarza, powroźnika, rymarza, snycerza, stelmacha, stolarza, strycharza, szewca, szklarza, sztukatora, ślusarza, tokarza, zegarmistrza i złotnika. Pod względem ilościowym przodowali stolarze. Prawdopodobnie to właśnie dzięki nim powstał tu znaczący ośrodek meblarski. Rzemieślnicy ci rekrutowali się przede wszystkim spośród poddanych wsi klucza kolbuszowskiego, np. „stolarz kolbuszowski” i „stolarze niwiscy”, ” ślusarz rzochowski” i inni. Byli wśród nich także rzemieślnicy ściągnięci do Kolbuszowej z niektórych miast, jak np. z Jarosławia („krawcy jarosławscy”), Krakowa („strycharz krakowski”), Tarnowa („złotnik tarnowski”), w których Lubomirski posiadał swoje części lub jurydyki. Bardzo możliwe, że rzemieślnicy reprezentujący zawody artystyczne, jak malarz, snycerz i sztukator, pochodzili również z jakiegoś większego ośrodka miejskiego. Wszyscy rzemieślnicy, z których 18 stanowiło czeladź dworską (m.in. 2 stolarzy, 2 cieśli, szklarz, malarz), zaspakajali głównie potrzeby rezydencji kolbuszowskiej lub potrzeby związane z funkcjonowaniem folwarków z klucza kolbuszowskiego i rzemieńskiego. Ale nie tylko. Otóż wielu z nich wykonywało na miejscu lub na wyjeździe prace zlecone przez Józefa Karola Lubomirskiego, jego żonę Teofilę Ludwikę, albo zarządcę kolbuszowskiego – Franciszka Zaorlicza. A oto kilka przykładów: „stolarzowi za asygnacją J.Mci. Dobrodziejki za posadzkę dla Króla J.Mci” do Wilanowa (1678); „stolarzowi za robotę do pałacu pełkińskiego” (1678); „stolarzowi Wojciechowi za kratę do Sandomierza i za drzwi do zamku sędomirskiego” (1678); „stolarzowi Kolisowi za posadzkę na Wiśnicz” (1679); stolarzowi i ślusarzowi „za robotę do klasztoru lubelskiego” (1680); „stolarzowi kolbuszowskiemu za roboty lubelskie” (1681); „ślusarzowi rzochowskiemu od roboty warszawskiej” (1681); „stolarzowi Kolisowi młodszemu do Krakowa” (1682).

Sekretera kolbuszowska

Sekretera kolbuszowska

Tags: ,